Miranda de Hei

Samenwerkend leren op Pabo's, de invloed van het onderwijsontwerp op de leeropbrengsten

Sinds 2004 werk ik als docent aan de Pabo van de Haagse Hogeschool, na een loopbaan als logopedist en leerkracht basisonderwijs. Tijdens mijn studie Onderwijskunde aan de Universiteit van Leiden ben ik in hoge mate geïnteresseerd geraakt in een fenomeen dat binnen allerlei vormen van onderwijs de laatste decennia een plaats verworven heeft: samenwerkend leren. Deze wijze van leren voortkomend uit de denkbeelden van het sociaalconstructivisme kan leiden tot aan hogere leeropbrengsten. Dit leren draagt bij aan de ontwikkeling van sociale capaciteiten en is een goede voorbereiding op een levenlang leren. Deze opbrengst van samenwerkend leren lijkt niet telkens gerealiseerd te worden binnen het HBO. Studenten klagen bijvoorbeeld over medestudenten die meeliften en docenten vrezen dat de inhoud van het vak onvoldoende wordt belicht, bijvoorbeeld doordat studenten taken verdelen en daardoor slechts een deel van de stof verwerken. De zorgen van docenten over de leeropbrengst van samenwerkend leren en het feit dat docenten, ondanks het belang dat zij hechten aan interactie en samenwerkend leren, moeite hebben met het verwezenlijken daarvan in hun lessen, zouden de inzet van samenwerkend leren kunnen beperken. Door mijn werk raak ik regelmatig in gesprek met docenten en studenten van verschillende opleidingen, die zeker niet altijd een positieve houding hebben ten opzichte van samenwerkend leren. 

In dit promotieonderzoek richt ik mij op het onderwijs dat op pabo’s gegeven wordt. Enerzijds doe ik dit omdat ik door mijn werk grote affiniteit heb met de studenten en hun wijze van leren op deze opleiding. Anderzijds richt ik mij hierop omdat samenwerkend leren bij kan dragen aan een verhoging van de kwaliteit van het onderwijs in Nederland. In het Actieplan Leraar 2020 van het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW) wordt bijvoorbeeld beschreven dat indien leraren samen leren en zich samen verantwoordelijk voelen voor de doelen en de opzet van professionaliseringsactiviteiten, de effectiviteit van deze activiteiten wordt verhoogd. Een adequate professionele ontwikkeling van leraren, waarin samenwerkend leren een substantiële rol speelt, maakt dat leraren in staat zijn om goed onderwijs te bieden. 

Samenwerkend leren zou op zodanige wijze moeten worden vormgegeven dat de gewenste leeropbrengsten worden geëffectueerd. De wijze waarop samenwerkend leren op dit moment wordt vormgegeven leidt echter juist vaak niet tot de gewenste opbrengsten en ook niet tot een positieve attitude wat betreft samenwerkend leren van studenten, blijkt uit onderwijskundige publicaties. Om samenwerkend leren op pabo’s beter vorm te geven, zou onderzocht moeten worden wat kan bijdragen aan deze betere vormgeving.


Onderzoeksvraag en methode

De hoofdvragen van dit onderzoek luiden:

-          Hoe wordt samenwerkend leren op Pabo’s ontworpen?
-          In hoeverre worden deze onderwijsontwerpen gerealiseerd?
-          Wat is het effect van samenwerkend leren op Pabo’s op de mate waarin 
           samenwerkend leren wordt ervaren, op de motivatie van studenten voor
           samenwerkend leren, hun sociale vaardigheden en de leeropbrengsten?

Van augustus tot december 2011 waren de activiteiten voor mijn onderzoek voornamelijk het doen van literatuuronderzoek en het schrijven van een onderzoeksvoorstel. 

Begin 2012 ben ik gestart met het ontwikkelen van onderzoeksinstrumenten: vragenlijsten, interviewschema's en ontwerp leerdagboeken. Om data te kunnen verzamelen op zeven verschillende Pabo’s (zie onderzoeksvraag twee) heb ik voorlichting gegeven op diverse Pabo’s over mijn onderzoek. Er is een pilot gestart op de Pabo van De Haagse Hogeschool om deze instrumenten te valideren. Naar aanleiding van de pilot zijn de onderzoeksinstrumenten bijgesteld. Bij het verzamelen van de data op de Pabo's ben ik zoveel mogelijk aanwezig geweest en heb voor zover dat paste in mijn tijdschema data ingevoerd en verwerkt. Ook heb ik de cursus Research Design, georganiseerd vanuit het CRK afgerond, en vanwege de relevantie wat betreft onderzoeksmethode de conferentie Design Based Research van de Universiteit Twente bezocht.

Vertaling naar praktijk, conferentiedeelname en papers

2012

Om mijn onderzoek en de resultaten daarvan te delen met de hogeschool en andere onderwijsonderzoekers en van hen feedback te ontvangen, heb ik onder andere in februari 2012 de VELON (Vereniging van Lerarenopleiders)-conferentie in Antwerpen bezocht, waarbij ik voor mijn onderzoek relevante presentaties heb bijgewoond en gewerkt heb aan mijn (onderzoeks-)netwerk. In mei 2012 gaf ik een presentatie: “The impact of the educational design on student teachers' learning benefits” voor de onderzoeksgroep van de Ludwig Maximilians Universität in München. Tijdens de Onderwijs Research Dagen juni 2012 heb ik een presentatie "Samenwerkend leren op Pabo’s" gegeven. November 2012 heb ik een workshop “Samenwerkend leren: hoe ontwerp je effectieve groepsopdrachten” gegeven tijdens het evenement van het lectoraat Duurzame Talentontwikkeling Levenlang Leren voor Leraren. Sinds oktober 2012 ben ik aangesloten bij de onderzoeksgroep van het ICLON waar ik maandelijks bijeenkomsten bijwoon. 


2013

In het voorjaar en de zomer van 2013 hebben alle onderzoekspabo’s een terugkoppelingsdocument ontvangen met adviezen voor het bijstellen van het ontwerp en de uitvoering van de samenwerkend leren opdracht waarmee zij hebben deelgenomen. In april 2013 heb ik een lunchpresentatie gegeven over samenwerkend leren in de Docentenkamer van de Haagse Hogeschool. Naar aanleiding van deze presentatie heb ik adviesgesprekken gevoerd met docenten van diverse academies van De Haagse Hogeschool over het ontwerp en de implementatie van samenwerkend leren opdrachten op hun opleiding.
In juni 2013 heb ik een presentatie gegeven met de titel: “Samenwerken leren op Pabo’s: het geplande, geïmplementeerde en ervaren curriculum” tijdens het symposium “Samen werken en samen leren van (aanstaande) docenten” op de Onderwijs Research Dagen in Brussel.
Verder heb ik in november 2013 naar het congres EAPRIL in Bienne, Zwitserland (internationaal congres voor onderwijsonderzoek) bezocht en daar een presentatie gegeven met de titel:  “Collaborative learning: intended, implemented and experienced curriculum”. Op datzelfde congres heb ik nog een andere presentatie gegeven tijdens het symposium “Demands of 21st century for Teacher Education and Teacher Educators”. Deze presentatie was getiteld: “Collaborative learning: converting beliefs into practices”. Ik was hiervoor gevraagd door een Finse professor die ik kende door mijn presentatie in München in 2012.
In december 2013 heb ik een congresbijdrage ingestuurd voor het VELON-congres in maart 2014.
Mijn eerste artikel genaamd “Lecturer’s beliefs of collaborative learning in higher education” is geaccepteerd voor publicatie in het tijdschrift “Research Papers in Education”.

Promotietraject, begeleiding en scholing

Prof. dr. W. Admiraal

Prof. dr. W. Admiraal

Juni 2011 ben ik gestart met dit promotietraject na de afronding van mijn masteropleiding Onderwijskunde aan de Universiteit Leiden. De begeleiders van mijn afstudeeronderzoek gaven aan dat dit zou kunnen dienen als start van een promotietraject, waarna De Haagse Hogeschool mij de faciliteiten bood dit promotie-onderzoek uit te voeren, ingebed in het onderzoek van het lectoraat Duurzame Talentontwikkeling van leraren. 

Van juni 2011 tot maart 2012, de oriëntatiefase van mijn duale promotietraject, werkte ik onder begeleiding van mijn copromotoren, Dr. E. Sjoer, lector Duurzame Talentontwikkeling van Leraren en Prof. Dr. J.W. Strijbos, professor aan de Ludwig Maximilians Universität München, aan mijn onderzoeksontwerp. Daarnaast heb ik feedback en coaching gekregen vanuit het CRK.
In maart 2012 ben ik toegelaten tot de dissertatiefase. In april 2012 heeft  van het ICLON, Universiteit Leiden, erin toegestemd mijn promotor te zijn.

Tijdens het werken aan de data-analyse bleek het noodzakelijk om meer geavanceerde technieken voor kwantitatieve data-analyse te gebruiken die ik nog niet beheerste. Daarom heb ik van september tot en met december 2013 statistiekcursussen gevolgd bij de researchmaster opleidingen Pedagogiek en Psychologie van Universiteit Leiden: “Applied Multivariate Data Analyses” en Mulitilevel and Longitudinal Data Analysis”. Deze cursussen waren intensief, zeer leerzaam en erg bruikbaar voor mijn data-analyse. Het volgen van deze cursussen droeg ook bij aan het plezier van het werken aan mijn promotietraject door de uitdaging die deze nieuwe stof bood en de prettige contacten met medestudenten en inspirerende en betrokken docenten.


Publicaties

Akkerman, S., Doppenberg, J., Hei, M. de, Heldens, H., Bakx, A., Brok, P. den, Sjoer, E., Strijbos, J-W., & Admiraal, W. (2013). Samen leren en samen werken van (aanstaande) docenten. In Over waarderen ORD 2013. Conferentieboek (p. 60). Brussel: Vrije Universiteit Brussel.

Hei, M. S. A., de, Sjoer, E., Admiraal, W., & Strijbos, J-W. (2014). Samenwerkend leren op Pabo’s. In Innovatieve wegen voor het opleiden van leraren. Digitale congresbundel Velon 2014 (pp. 193 - 194). Zwolle, Nederland: IJsseldelta center.

Hei, M. de, Admiraal, W., Sjoer, E., & Strijbos, J-W. (2013). Collaborative learning in teacher education: Intended, implemented and experienced curriculum. In Book of abstracts EAPRIL 2013 conference (p. 61). Biel/Bienne, Switserland: HEP Bejune.

De Hei, M. S. A., Strijbos, J-W., Sjoer, E., & Admiraal, W. (online first). Collaborative learning in higher education: Lecturers’ practices and beliefs. Research Papers in Education. DOI: 10.1080/02671522.2014.908407.

Contact

m.s.a.dehei@hhs.nl

 
Laatst Gewijzigd: 30-04-2014